Ιστορία του σαλιγκαριού

Τα σαλιγκάρια αποτελούν ένα από τα αρχαιότερα γνωστά είδη ζώων στον κόσμο και ανήκουν στη δεύτερη μετά τα έντομα μεγαλύτερη κατηγορία που ονομάζεται Γαστερόποδα Πνευμονοφόρα Μαλάκια. Εμφανίστηκαν στον πλανήτη γη σε υδάτινο περιβάλλον εκατομμύρια χρόνια πριν. Γνώρισαν ένα κύκλο εξέλιξης διάρκειας 600 εκατομμυρίων χρόνων και «κατέληξαν», σύμφωνα με τους παλαιοντολόγους, στο σχήμα του κοχυλιού με το οποίο τα γνωρίζουμε σήμερα τα τελευταία 60 εκατομμύρια χρόνια.

Η προέλευση του ονόματός τους ανάγεται στα χρόνια της Βυζαντινής αυτοκρατορίας και είναι υποκοριστικό της λέξης Σάλιαγκας, από το σάλιο (βλέννα) που παράγουν και απλώνουν τα σαλιγκάρια κατά τη διάρκεια της κίνησης τους και κατά τις διάφορες λειτουργίες τους. Σήμερα τα συναντούμε επίσης με τις ονομασίες σάλιαγκες (περιοχές της Μακεδονίας), χοχλιούς (Κρήτη), καράολους (στην Κυπριακή διάλεκτο), μποβόλια (σε περιοχές της Στερεάς και της Ηπείρου), σαλιάκους (Κυκλάδες) κ.α.

Προϊστορία

Parapuzosia seppenradensis shell

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟ ΣΑΛΙΓΚΑΡΙ PARAPUZOSIA SEPPENRADENSIS

Τα σαλιγκάρια αποτελούν μέρος της διατροφικής αλυσίδας του ανθρώπου ήδη από την ύστερη Πλειστόκαινο περίοδο. Κατά την Παλαιολιθική εποχή τα σαλιγκάρια ως εύκολο θήραμα του ανθρώπου του Cro-Magnon που εφάρμοζε το ομαδικό κυνήγι έγιναν ένα ευρέως διαδεδομένο προϊστορικό γεύμα. Η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως του ήλιου κελύφη και υπολείμματα κελυφών σε πολλά σπήλαια και τοποθεσίες αρχαιολογικού ενδιαφέροντος σε ολόκληρη τη λεκάνη της Μεσογείου: στη Βόρειο Αφρική (Τυνησία, Μαρόκο, Αλγερία, Κυρηναϊκή χερσόνησο), στη νότια Γαλλία, στα Πυρηναία, στη Δαλματία, στην Ελλάδα, την Κύπρο και τη Μέση Ανατολή.

Αρχαία Ελλάδα

Οι αρχαίοι Έλληνες αγάπησαν το σαλιγκάρι τόσο γαστρονομικά όσο και επιστημονικά. Κελύφη σαλιγκαριών έχουν βρεθεί σε πολλά σπήλαια και αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα με παλαιότερα ανάμεσα τους αυτά που βρέθηκαν στο σπήλαιο της Φράγχθης (Αργολίδα) και χρονολογούνται στο 10.700 π.Χ. Κατά τη διάρκεια της Μινωικής περιόδου το σαλιγκάρι αποτελούσε ένα θρεπτικό και λαϊκό έδεσμα για τους Κρήτες και στη συνέχεια γινόμενο αντικείμενο εμπορίου για όλους τους αρχαίους Έλληνες π.χ. κρητικά σαλιγκάρια βρέθηκαν στην αρχαία Θήρα λίγο πριν την έκρηξη του ηφαιστείου (Doumas C., Thera, σελ. 118).

ΑΚΡΩΤΗΡΙ ΘΗΡΑΣ 3500 - 3000 Π.Χ.

ΑΚΡΩΤΗΡΙ ΘΗΡΑΣ 3500 – 3000 Π.Χ. (1)

ΑΚΡΩΤΗΡΙ ΘΗΡΑΣ 3500 - 3000 Π.Χ. (2)

ΑΚΡΩΤΗΡΙ ΘΗΡΑΣ 3500 – 3000 Π.Χ. (2)

Ο Αριστοτέλης προχώρησε σε αναλυτική μελέτη και περιγραφή των λειτουργιών του σαλιγκαριού και εφηύρε ένα είδος κουταλιού, το όποιο έφερε στο ένα άκρο του μια ακίδα, με την όποια μπορούσε να αφαιρεθεί το σώμα του σαλιγκαριού από το κέλυφος του σχεδόν άθικτο. Ο Ιπποκράτης μελετώντας τις ιδιότητες της βλέννας του σαλιγκαριού ανακάλυψε τα ευεργετικά της αποτελέσματα στην ενυδάτωση του δέρματος, στην επούλωση πληγών και στη θεραπεία δερματικών ερεθισμών και παθήσεων. Επίσης θεωρούσε την κατανάλωσή τους ευεργετική για την θεραπεία της κήλης και διαφόρων στομαχικών παθήσεων.

Ο Αθήναιος στους «Δειπνοσοφιστές»του 2ος αιώνας π.Χ. αναφέρεται στα σαλιγκάρια ως εκλεκτό έδεσμα και τον 1ο αιώνα π.Χ. ο περίφημος αρχαίος Έλληνας στρατιωτικός ιατρός Ηρακλείδης ο Ταραντίνος αναφέρεται στο «Συμπόσιο» του στα σαλιγκάρια ως αφροδισιακή τροφή που βοηθούν στην παραγωγή σπέρματος και μαζί του συμφωνεί ο δραματικός ποιητής Άλεξις (394 π.Χ. – 288 π.Χ.).

Η τομή του κελύφους των σαλιγκαριών έδωσε στον Πυθαγόρα την έμπνευση για τον χρυσό κανόνα και τον αριθμό της αρμονίας Φ και οδήγησε στην ανάπτυξη της πρώτης λογαριθμικής κλίμακας.

Επίσης η εκπληκτική εφεύρεση του Αρχιμήδη του μηχανισμού-αντλία του «ατέρμονα κοχλία» οφείλει την επινόηση της στην ελικοειδή μορφή του κελύφους των σαλιγκαριών.

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΟΧΛΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΜΗΔΗ

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΟΧΛΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΜΗΔΗ

Έρως

ΕΡΩΣ

Εικάζεται ότι η αναπαράσταση του φτερωτού θεού Έρωτα που εκτοξεύει τα βέλη του στους ερωτευμένους πηγάζει από την παρατήρηση των αρχαίων Ελλήνων κατά την περίοδο ζευγαρώματος των σαλιγκαριών όπου το κάθε σαλιγκάρι εκτοξεύει το βέλος του για να διεγείρει τη γεννητική περιοχή του άλλου.

Τέλος για τους αρχαίους Έλληνες η παρουσία σαλιγκαριών στην άκρη του μίσχου των φυτών, ήταν θεϊκό σημάδι ότι πλέον μπορούσε να ξεκινήσει η συγκομιδή των σοδειών τους.

Ρωμαϊκή περίοδος

ΡΩΜΑΪΚΟ ΨΗΦΙΔΩΤΟ

ΡΩΜΑΪΚΟ ΨΗΦΙΔΩΤΟ

ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΑ ΣΕ ΡΩΜΑΪΚΟ ΝΑΟ

ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΑ ΣΕ ΡΩΜΑΪΚΟ ΝΑΟ

Στην αρχαία Ρώμη τα σαλιγκάρια αποτελούσαν μια εκλεκτή και ακριβή λιχουδιά για την άρχουσα τάξη. Για την αντιμετώπιση της μεγάλης ζήτησης και την εποχική διάθεση των σαλιγκαριών δημιουργήθηκαν τα πρώτα πάρκα εκτροφής στην ιστορία. Τα πρώτα πάρκα εγκαταστάθηκαν στην Πομπηία, όπου η αρχαιολογική σκαπάνη έχει φέρει στο φως εκατομμύρια κελυφών σαλιγκαριών. Ο Marcus Terentius Varro Ρωμαίος πολιτικός και συγγραφέας, αναφέρει σε ένα από τα έργα του το σχεδιαστή του πρώτου πάρκου εκτροφής (Fulvius Hirpinius) και επίσης περιγράφει τις κατάλληλες συνθήκες για την εκτροφή: τα πάρκα θα πρέπει να βρίσκονται σε σκιασμένες περιοχές με ήπιο (χωρίς μεγάλα κρύα) και υγρό κλίμα και να είναι περιφραγμένα, ώστε να αποφευχθεί η απόδραση των σαλιγκαριών.

Στα πάρκα, η διαδικασία εκτροφής δεν ήταν ολοκληρωμένου κύκλου (όπως συνηθίζεται σήμερα να γίνεται στις μονάδες εκτροφής), αλλά μερικού κύκλου: Τα σαλιγκάρια συλλέγονταν μικρά από τη φύση και τοποθετούνταν στα πάρκα για τα στάδια της ανάπτυξης και τελικής πάχυνσης. Στο στάδιο της ανάπτυξης τα σαλιγκάρια τρέφονταν με λαχανικά και αρωματικά φυτά, ενώ στο στάδιο της πάχυνσης, τους χορηγούνταν σιτηρέσιο αλεύρων δημητριακών αναμεμιγμένων με κρασί.

Με την επέκταση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας η κατανάλωση σαλιγκαριών εισήχθη και στις κατακτημένες επαρχίες.

Μετά Ρωμαϊκή και Μεσαιωνική περίοδος

ΙΠΠΟΤΗΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΣΑΛΙΓΚΑΡΙΟΥ (GORLESTON PSALTER, ΑΓΓΛΙΑ (SUFFOLK),1310-1324)

ΙΠΠΟΤΗΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΣΑΛΙΓΚΑΡΙΟΥ (GORLESTON PSALTER, ΑΓΓΛΙΑ (SUFFOLK),1310-1324)

Στη Ελβετία και στις περιοχές γύρω από τις όχθες του Δούναβη έλαβε χώρα συστηματική εκτροφή σαλιγκαριών μέχρι και τον Μεσαίωνα, περίοδος κατά την οποία η δημοφιλία τους έφτασε στο απόγειο: Τα σαλιγκάρια καταναλώνονταν σε μεγάλες ποσότητες τηγανητά με ξύδι και κρεμμύδια, σαν σουβλάκια, όπως επίσης και βραστά. Ένας από τους λόγους της ευρύτατης κατανάλωσης σαλιγκαριών την περίοδο αυτή, ήταν και το γεγονός ότι το κρέας του σαλιγκαριού αποτελεί νηστίσιμη τροφή, κατάλληλη για τις περιόδους νηστείας της Χριστιανικής θρησκείας.

Οι Βενετοί χρησιμοποιούσαν τα σαλιγκάρια για ιατρικούς σκοπούς: Αναμείγνυαν μαγειρεμένα σαλιγκάρια με σιρόπι και το μείγμα αυτό το χορηγούσαν για το βήχα. Επίσης, χρησιμοποιούσαν τα σαλιγκάρια κατά των φακίδων και της αρθρίτιδας, ενώ τα ωμά σαλιγκάρια με ζάχαρη χρησίμευαν για τη θεραπεία των φλεγμονών του λαιμού και των πονόλαιμων.

Σύγχρονη εποχή

Στις αρχές του 18ου αιώνα, τα σαλιγκάρια εξαφανίστηκαν από τα τραπέζια των ευγενών και η τέχνη της εκτροφής σαλιγκαριών ξεχάστηκε. Όμως κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα το ενδιαφέρον της κατανάλωσης σαλιγκαριών ως ποιοτική τροφή μεγάλης θρεπτικής άξιας, αναζωπυρώθηκε.

Μέχρι και πριν από λίγα χρόνια οι όποιες δραστηριότητες με αντικείμενο τα σαλιγκάρια, περιορίζονταν στην ελεύθερη συλλογή για ιδιοκατανάλωση ή για περιορισμένη πώληση κυρίως στις τοπικές αγορές. Τη δεκαετία του 1960 έγιναν οι πρώτες απόπειρες συστηματικής εκτροφής σαλιγκαριών σε αγροτικές εγκαταστάσεις ανοικτού τύπου. Τα τελευταία 20-30 χρόνια η αγροτική και η οικιακή εκτροφή σαλιγκαριών αποκτά μεγάλη δυναμική σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία και η Ισπανία. Στη νότια Γερμανία επίσης, παρουσιάζεται αξιοσημείωτη πρόοδος και ανάπτυξη τεχνογνωσίας εκτροφής σαλιγκαριών.

Επίσης τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια τάση εντατικοποίησης της εκτροφής σαλιγκαριών σε κλειστούς χώρους με πλήρως ελεγχόμενες συνθήκες, ιδιαίτερα στη Γαλλία και την Ισπανία.

Σήμερα, πρωτοπόρος στην ανάπτυξη τεχνογνωσίας εκτροφής, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι η Γαλλία, ακολουθούμενη από την Ισπανία. Η Γαλλία αποτελεί επίσης και τον κυριότερο παράγωγο, καταναλωτή και εξαγωγέα σαλιγκαριών στην Ευρώπη.

Comments are closed.